Ang “Memo Mulang Gimokudan” ni Rio Alma ay Mina ng mga Talinghaga

“Alamin mo kung ano ang sinusundan o dinudugtungan mo.” Yan ang sabi ni Vim Nadera sa mga batang manunulat. “Read everybody.” Yan naman ang payo ni Marjorie Evasco.

Kaya heto ako, magdadalawang taon nang nagbabasa ng mga librong isinulat ng mga Filipino writer. Tagalog at Ingles, tula at dula, nobela at maikling kuwento, komiks at iba pa — iniisa-isa ko ang mga nakatungangang aklat upang sumambulat ang bukal ng mga salitang sumusugat at nagmumulat.

Sa librong Memo Mulang Gimokudan (Aklat ng Tulang Tuluyan) ni Virgilio Almario, hindi ko mabilang kung ilang ulit akong namangha, natuwa, napatulala, nagitla, nainggit, nagngitngit, at nagalit. Pero sa huli, higit na mahalaga ang aking pagkatuto sa kanyang mga akda. Narito ang ilan sa mga pangungusap, parirala, at salita na aking sinalungguhitan upang hindi ko malimutan.

MGA PANGUNGUSAP NA NANGUNGUSAP

1. Nakatulog ako sa sitsitan ng sambitanang bituin. Paggising ko, parang winalis ang langit para sa pagdaraan ng Haring Araw.

2. Natahimik lamang ang sementeryo pag-uwi ng mga ulila. Kailangan nila ang pahinga upang harapin ang maaaring mas mabagal mas matagal ngunit papagaang pangwakas na paglilibing sa limot.

3. Bakit kailangang ipaglaban ang kalayaan ng isang bayang wala namang kakayahang tumayo man lamang nang walang panginoong umaaalalay.

4. Hindi ba’t ito ang ating mithing alagad ng sining – nagsasarili at may lakas ng loob ipaglaban ang laya’t karapatan?

5. Kumpol-kumpol na kostelasyon ng ningas, pakunday-kunday, palikwad-likwad silang kukuti-kutitap sa kani-kanilang nahirang na bulwagan.

6. Lumikha tayo ng mga tambutso upang itakwil ang sinaunang diwa ng mga diwata. Nililipol ng ating semento ang likas at luntian. Laging nauunahan ng pangangailangan ang mga lunggati ng ating laman bagaman lagi tayong nangangarap ng sining na inmortal.

7. Nasa ugat mo ang ulit-ulit pabalik-balik na layon ng alaala.

8. Kapag natimpi mo ang pag-ihi nang ilang oras. Kapag napisil mo ang takaw sa isang masaganang piging. Kapag sinunod mo ang ayaw na ayaw mo. It’s against human nature. Ngunit sa lungsod ng tao, lahat yata ng tibok ng puso at tawag ng kalikasan ay bawal, o bastos, o ilahas.

9. Kailangan ang kamatayan upang malingon nating mga buhay ang nakaraan at nakaligtaang buhay.

10. Kanina, hinahabol ng liwanag ang anino. Ngayon, kinukumutan ng anino ang liwanag.

11. Isang dambuhalang lagablab ang aming mga dakilang lunggati at ulit-ulit walang humpay na tinutupok ang aming dibdib.

12. Kapatid ng paglikha ang pagkakamali.

13. Alam mo ang lihim na gamot sa lahat ng sugat. Subalit hindi mo maampat ang malalim na antak ng pusong iniwan at matagal naghintay. At noon mo isinumpa ang pagiging mortal.

14. Nasa pagtatapat ng madidilim na kahapon at nakaw na sandali ang kalayaan.

15. Ang mata ng gabi’y isang ilog ng lungkot na hinihimpilan ng pagod na oras at pinagbababaran ng mga di-makalayang panaginip.

16. Ang sabi, sinumang umalis ay may dadalawing pook kahit man lamang sa gunita.

17. Subalit ayaw nating makalimot. Iniimbak natin ang gunita. Iniipit ang talulot sa magkadaop na mga pahina.

18. Iginigiit nating may saysay ang bawat araw. Isang mula umaga hanggang hapong mahirap malimot. Ngunit ano’t ni hindi natin mapanaginipan kapag nakatulog?

19. Iniisip kong isa siyang bampira sapagkat naghihina ako pagkatapos ng kaniyang mga halik.

20. Hindi ko alam at maaaring hindi mo rin alam, nilulusong kitang tulad ng sinumang lumulusong sa dagat – rumaragas bagaman natatakot, natatakot ngunit nagpipilit rumagasa.

21. Kamusmusan ang una’t orihinal na kalayaan. Nababawasan ang inyong kalayaan habang kayo’y namumulat.

MGA PARIRALANG MATALINGHAGA

  • pinawalang palasong naghahanap ng matutudla
  • manood sa paghihingalo ng Hari ng mundo
  • kapag nagpapawis ang malusog na dibdib ng tapayan
  • pagkumot ng dilim
  • nahihiyasan ng mga kukuti-kutitap na bituin
  • banig-banig at kumikislot na pilak sa buhangin
  • dumila sa tiyan ng buwan ang ningas ng siga
  • lumalabong katulad ng mga bakas ng maiilap at di-maapuhap na gunita
  • hahanapin ko ang nakalimot na ulan
  • nagpapahid ng antok ang kanyang pilik
  • binabagwisan ng tayutay
  • bumungisngis ang mga sariwang dahon sa talsik ng silahis

MGA NATUKLASANG SALITA

  • angaw-angaw – milyon-milyon1830878
  • baligho
  • buntala – planeta
  • diliwariw – halamang gamot
  • duklay – naaabot na sanga
  • gadya – elepante
  • istegodon
  • kalapyaw – kapote
  • kaligay – uri ng suso
  • lagimlim
  • lastag
  • libay – doe
  • malmag – tarsier
  • molinilyo – gilingan
  • pakakak – intrumentong pangtugtog
  • palumpong – shrub
  • pasyok – uri ng pito/whistle
  • rabaw – ibabaw
  • silfide
  • subyang – salubsob (splinter under the skin)
  • taguling – kanal sa irigasyon
  • tagunggong – alkansya
  • takbobo
  • tangrib

Sa mga nakakaalam ng kahulugan ng iba pang mga salita sa listahan (makapagwawasto o makapagbibigay ng iba pang kahulugan), mag-iwan lamang ng bakas sa comment section ng post na ito.

PASAKALYE

Gimokudan (or “Gimokodan”) is the underworld of the Bagobo tribes of Mindanao, where resides, by a dark river, a female giant covered with nipples all over her body who feeds the spirit of dead infants before they can enter this underworld. Gimokudan has two regions: the red region is for those killed in combat and the white is for ordinary people. The former will rest in daytime and wander around at night.

Ang tanong ngayon: paano nga ba susundan o dudugtungan ang ganito kagandang panitikan?

Advertisements

2 thoughts on “Ang “Memo Mulang Gimokudan” ni Rio Alma ay Mina ng mga Talinghaga

  1. Thanks eljay for posting stuff like this. Reading it is like having blood transfusion. Rio alma is brilliant indeed!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s