Mga Anino sa Alon: Ang Junto al Pasig sa Aking Gunita

Kakat’wang isipin na mas nakilala ko ang manunulat na si Jose Rizal noong ako’y nasa hayskul na, hindi bilang mag-aaral sa klase kundi bilang isang guro na nagtuturo ng kanyang mga nobela. Sa halos limang buwan, nilunod ko ang aking sarili sa pagbasa ng Noli Me Tangere at El Filibusterismo upang lubos na makilala ang mga tauhan at ang kanilang mga lunggati — at upang maunawaan nang lampas sa pagsusuring pampanitikan ang mga aral at ideolohiyang ipinahihiwatig ni Rizal. Hanggang sa makita ko ang aking sarili na pinagninilayan ang kanyang mga kaisipan ukol sa bayan, edukasyon, kabataan, at rebolusyon. Hindi naglaon, ang mga lektyur na ibinibigay ko sa klase ukol sa nilalaman ng nobela ay naging bahagi na rin ng aking mga prinsipyo at paniniwala sa araw-araw na pakikitalad.

DSC_7140_sepia

Ang impluwensyang ito ni Rizal ang nagtulak sa akin na hindi magdalawang-isip na tanggapin ang pagkakataong maisalin ang kanyang dulang Junto Al Pasig. Naisip ko na isa itong mahusay na paraan upang maipabatid sa mas marami pang tao, partikular sa mga kabataan at estudyante, ang mga puna at pagtingin sa lipunan ng ating pambansang bayani, sa panahon na ginugunita ang kanyang ika-150 kaarawan at tunay na katuturan sa ating kasaysayan at kamalayan.

DSC_7154_sepia

Unang Lusong sa Ilog Pasig, ang Hamon ng Pagsasalin

Tungkulin ko bilang tagapagsaling-wika ang mailipat sa wikang Filipino hindi lamang ang mga salita ni Leon Ma. Guerrero sa kanyang salin sa Ingles ng Junto al Pasig kundi maging ang diwang ipinahahayag ng teksto. Kaugnay ng prosesong ito ang paghamon sa aking kaalaman ukol sa dalawang wikang sangkot sa pagsasalin. Hindi sapat na makuha ko ang daloy at ibig sabihin ng dulang isasalin. Kailangang maunawaan ang pagkakaiba sa balangkas ng Ingles at Filipino. Iba kasi ang balangkas ng pangungusap, sistema ng paglalapi, at pagbuo ng mga parirala sa wikang Ingles na hindi maaaring ilapat sa Filipino. Gayundin, kailangang maintindihan ang maliliit na himaymay ng kahulugan, ang bahagyang pandamdaming taglay ng mga salita, at ang ginamit na istilo ni Guerrero na siyang bumuo ng lalim at linamnam ng mensahe ng dula.

DSC_0032

“Tila ako’y naliligaw. Ano’t walang tubig na dumadaloy sa ilog? At wala akong naririnig na anumang ingay. Nakapagtataka. Mataas na ang sikat ng araw subalit wala pa ring tao.” – Leonido

DSC_0058

“Ang dala ng bawat isa ay pawang magandang regalo kaya hindi kailangang mag-inggitan. Mas mabuti pa ay humanap tayo ng maliit na bangka na maaari nating ayusan at sabitan ng mga dekorasyon. ” – Candido

Naging duda ko rin sa aking sarili kung sapat ba nga kaalaman na mayroon ako sa dulang isasalin. Unang beses kong nakita at nabasa ang teksto at hindi ako kumpiyansa na masasapul ko ang paksang nais tunguhin ng akda at kung makakatas ko ang mga konseptong nakapaloob dito.

DSC_0075

“O Diyos sa itaas, ikaw ay hinahamon. Sa duelong aking hain, ikaw ay tumugon. Ang mundo at mga taong sinakop mo ngayon. Bukas ako na ang kanilang Panginoon.” – Satanas

Ganunpaman, buo ang loob kong hinarap ang hamon sa aking panulat — nilusong ang lalim ng Ilog Pasig at ginalugad ang pusod nito sa katauhan nina Leonido, Pascual, Candido, at Satanas.

300461_2161161801986_1634804676_2101396_4498836_n

“Halina sa tabi ng Ilog Pasig, masdan ang umagang pumipintig; halina at magtampisaw sa tubig, ang araw na ito ay puno ng pag-ibig.”

Pagpalaot, ang Paghahalaw sa Dula

Habang binabaybay ko ang ilog na dinaraan ng Birhen, hindi ako nakaiwas sa pagbabago ng agos ng tubig. Kinailangang dagdagan ng mga bagong elemento ang isinasalin na dula upang mapayaman ito alinsunod sa hinihingi ng panahon nang hindi naisasakripisyo ang tema ng orihinal na teksto. Dito nagsimula ang paghahalaw sa Junto al Pasig upang mailahok ang mga napapanahong usapin na nais salangin ng mga bumubuo ng pagtatanghal.

302544_10150440784458266_721068265_11214046_385839970_n

“Bakit kahit sa huling pagkakataon ay hindi ako pinagbigyan ng dati kong mananakop na makalasap ng tagumpay sa bisig ng kamatayan?!” – Satanas

314571_10150440785938266_721068265_11214066_355963976_n

“Habang ako’y may hininga, ang puso ko’y tanging sa Diyos Ama. Para sa Kanya, ang lahat ay isusuko ko na.” – Leonido

294435_10150440783008266_721068265_11214027_1176277823_n

“Pakinggan akong mainam, aking mga alagad. Kayo’y aking tinawag sapagkat ngayon na ang oras ng paghihiganti at ito na ang araw ng katuparan ng ating mga nasa!” – Satanas

Unti-unti ring nagbagong- anyo ang teksto nang langkapan ko ito ng mga lirikong tula na lalapatan naman ng musika at lalahukan ng galaw. Sa pagsasama-sama ng mga bagong elemento, mas naging dinamiko ang dula na magdadala sa mga manonood sa mas masalimuot at mapanghamong mundo ng paglalahad ng kwento.

DSC_0243

“Matapang ka, indio! Kung gayon ay nagpasya ka nang mamaalam sa’yong buhay. Aking mga kampon, sundin ang aking kautusan!” – Satanas

Kolektibong Pagsagwan: Pagtulak ng Bangka ni Rizal

Sa dula ni Rizal, sa gulang na 19, naging napakamapangahas ng kaniyang hulagway ng pagbabalatkayo ng demonyo sa katauhan ng isang diwata, at pagtukoy sa sinaunang panahon ng kasaganaan at katiwasayan kung ihahambing sa panahong nangangayupapa ito sa isang dayong lahi at unti-unting naluluoy sa pamamahala ng Espanya. Umaalingawngaw sa demonyo-nagbalatkayong diwata na ito sa dramatikong teksto ni Rizal (1880) ang babaylan at ang pinanguluhan nitong dulaan, habang itinuturo ang mga posibilidad ng alegorikal na paghahanay sa kasaysayan ng Pilipinas na lilitaw sa mga drama simboliko nina Aurelio Tolentino sa pagbubukas na ng dantaon.
Ito ang pinakamalaking hamon sa akin bilang tagapagsaling-wika — ang maisalin sa mga manonood ang mga kritisismo at prinsipyo ni Rizal na pinalutang niya sa Junto al Pasig, kasama ang mga kaisipan ukol sa samu’t saring isyu ng lipunan na ninanais din naming ibahagi sa pamamagitan ng aking halaw-salin.

DSC_0357

“Magbalik kang muli sa aming piling sa ibang araw. Dito ay hihintayin ka naming ng buong pananabik.” – Leonido

DSC_0083

“Layag, malaya ang ating Inang Bansa.”

May takot sa akin sa magiging pagtanggap ng mga tao sa mensahe ng dula ngunit mas nananaig ang paninindigan na ang aking naisulat ay may layuning manggitla at yumanig sa kung anumang paniniwala ang pinanghahawakan ng tao, upang sa paglabas nila ng teatro ay may maiwang tanong sa kanilang isip at puso na magpapagana sa kanilang malay.

DSC_0391

Regina Martinez at Mac Amarante

Sa tulong ng mga orihinal na titik ni Rizal, nilalayon kong makita ang pag-ahon ng mga manonood sa mga idinidikta ng tradisyon at nakasanayan tungo sa isang pampang ng mas kritikal na pamumuhay at mas matibay na ugnayan sa diyos o Diyos na kanilang pinaniniwalaan. At patuloy tayong sisisid sa dagat ng dulaan upang gisingin ang mga kababayang hinele na ng kawalang pakialam. Dahil sa bansang ito, maraming tao ang may isip ngunit hindi nagsasalita at maraming tao rin ang nagsasalita ngunit hindi nag-iisip. Magatatanghal tayo para sa kanila, para magtugma ang dalawa.

321264_10150440789698266_721068265_11214107_2043802831_n

“Sumpain kayo mga kampon ng dilim! Kayong mga kinapopootan ng langit, magbalik sa inyong sulok ng pighati.” – Anghel

__________________________

Pangkat Pang-Artistiko ng Junto al Pasig
Direksyon: Dennis Gupa
Galaw: Jeremy dela Cruz
Salin at Adaptasyon: Eljay Castro Deldoc
Orihinal na Musika: Marie Angelica Dayao
Disenyo ng Kasuotan: Carlo Pagunaling
Disenyo ng Ilaw: Meliton Roxas
Disenyo ng Set: Kulay Labitigan
Direksyong Panteknikal: Aizel Cabilan
Katuwang sa Direksyon: Miziel Manalac
Katuwang sa Direksyon ng Musika: Shimei Pangilinan

DSC_0482

“Sana po sa panonood nyo ng teatro, makatulong kami sa paglilinis ng mga pusong maiitim.” – Dennis Gupa

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s